سایت خبری تحلیلی 19دی آنلاین

برداشتهای متفاوت از برکناری ناگهانی وزیر خارجه

 رسانه‌های غربی از زوایای متعددی به تحلیل برکناری متکی و نصب صالحی پرداختند پس از انتشار خبر برکناری منوچهر متکی، برخی از رسانه‌ها آب را گل‌آلود دیدند و از «جنگ قدرت» و «تقویت رییس‌جمهور» دم زدند. بعضی واقع‌بینانه‌تر از سیاست خارجی «هسته‌ای‌زه» ایران سخن گفتند. بیشتر رسانه‌ها هم گریزی به پیشینۀ «صالحی» زدند و هم «متکی».
خبر بركناري وزير امورخارجه توسط رئيس جمهور  در حالی  که منوچهر متکی به عنوان وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران به منظور ابلاغ پیام احمدی نژاد به رئیس جمهور سنگال در این کشور به سر می برد، بازتاب زيادي در داخل وخارج كشور داشت . از انجايي كه احمدي نژاد دوست دارد كه اقاماتش غير منتظره وبا سرو صدا همراه باشد .به نظر ميرسد با واكنشهاي انجام گرفته وي كاملا به هدف خود رسيده است.
در خارج كشوررسانه‌های غربی از زوایای متعددی به تحلیل برکناری متکی و نصب صالحی پرداختند.
 جنگ قدرت و استحکام موقعیت رییس جمهور؟!
 ● «لارا روزن» در وب‌سایت «پلتیکو» نوشت: هنگامی‌که احمدی‌نژاد منوچهر متکی را برکنار کرد، او در سنگال به سر می‌برد. این خبرنگار آمریکایی به نقل از تحلیل‌گران مدعی شد این حرکت، حاکی از آن است که احمدی‌نژاد پس از ماه‌ها رقابت تنگاتنگ در پی تحکیم قدرت خود است.  
«سوزان مالونی» از کارشناسان مؤسسۀ «بروکینگز» هم به «پلتیکو» گفت: تنها چیزی که برای من روشن است این است که چنین اقدامی تحکیم بیشتر رییس‌جمهوراحمدی‌نژاد است.  

● خبرگزاری «آسوشییتدپرس» در خبر برکناری متکی اظهار داشت درحالی‌که ایران با فشار شدیدی از سوی غرب برای برنامۀ هسته‌ایش مواجه است، این جابجایی از جمله «آخرین نشانه‌های شکاف در سطوح بالای حکومت ایران است».

● «ویلیام یونگ» و «داوید گودمن» نیز در «نیویورک تایمز» نوشتند: این حرکت ناگهانی بسیاری را اینجا غافل‌گیر کرد و نشانگر افزایش قدرت رییس جمهور ایران است. این روزنامه در ادامه افزود: گفته می‌شود رییس‌جمهور ایران مدت‌ها در صدد بوده تا متکی را جابجا کند اما تا کنون از سوی رهبر ارشد ایران از این اقدام بازداشته می‌شده است. این حرکت پیروزی رییس جمهور و توسعۀ آشکار قدرت اوست، گرچه معلوم نیست چه تغییری در سطح بالاتر سیاست ایران مجوز این برکناری را صادر کرده است.

● «آسوشییتدپرس» در خبرش نوشت: رییس‌جمهور احمدی‌نژاد در بیانیۀ کوتاهش، هیچ توضیحی در مورد این تغییر نداده است. اما وزیر معزول به عنوان فردی نزدیکی به رهبر ارشد ایران تلقی می‌شود. احمدی‌نژاد احتمالاً قصد دارد چهره‌ای را برای سمت وزارت خارجه نصب کند که به او وفادار باشد.


● پلتیکو به نقل از «تریتا پارسی» تحلیل‌گر ایرانی نوشت: این واقعیت که صالحی جایگزین متکی می‌شود، احتمالاً نشانۀ «هسته‌ای‌شدن» سیاست خارجی ایران است. درحالی‌که متکی هرگز در مرکز برنامۀ هسته‌ای قرار نداشت، فردی جایگزین او می‌شود و ضمام امور کلّ دستگاه سیاست خارجی را در دست می‌گیرد که برای چند دهه در این برنامه مؤثر بوده است».
او افزود: طرف‌های مذاکره با ایران باید درک کنند که به بزنگاه نزدیک شده‌اند و در نتیجه باید بهترین بازیگران خود را به‌کار گیرند».

● خبرگزاری «رویترز» در گزارش خود نوشت: هیچ نشانه‌ای وجود ندارد که این برکناریِ شگفتی‌آفرین منوچهر متکی دربردارندۀ تغییر در سیاست هسته‌ای ایران است یا تحول در خطوط اصلی سیاست خارجی ایران.

● «رسول نفیسی» کارشناس امور ایران در دانشگاه استرایر ویرجینیا به «آسوشییتدپرس» گفت: این حرکت نه تنها نشان‌گر تنش‌های داخلی است، بلکه نشانۀ اولویت موضوع هسته‌ای به عنوان هدف اصلی سیاست خارجی ایران است. آقای احمدی‌نژاد ممکن است در پی وزیر خارجۀ وفاداری باشد که به او کمک کند تا به مواجهه با شش قدرت فیصله دهد تا اقدامات تنبیهی را نیز فرو نشاند.

● گاردن نیز اظهار داشت: حتی اگر انتصاب صالحی موقت باشد، نصب او به عنوان یک فیزیکدان هسته‌ای در رأس دستگاه سیاست خارجی گویای اولویت‌های ایران است.  


● «پلتیکو» در معرفی صالحی نوشت: او از 1997 تا 2005 در وین به عنوان نمایندۀ ایران در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی خدمت کرد. شگفت این که صالحی زبان انگلیسی را فصیح و بلیغ صحبت می‌کند. او مدرک کارشناسی خود را از دانشگاه آمریکایی بیروت اخذ کرده و مدرک دکترایش را از مؤسسۀ تکنولوژی ماساچست MIT گرفت.

● «گاردین» نوشت با توجه به تجارب فراوان صالحی در مورد زیستن در خارج از ایران، دیپلمات‌های آمریکایی عموماً ترجیح می‌دهند به جای سعید جلیلی مذاکره‌کنندۀ هسته‌ای ایران با صالحی مواجه شوند؛ چرا که صالحی بسیار بهتر انگلیسی صحبت می‌کند و کمتر تمایل به رجزخوانی دارد.


وب‌سایت شبکۀ آمریکایی CNBC با اشاره به مسؤولیت پیشین صالحی به عنوان نمایندۀ ایران در آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای نوشت: او مورد احترام دیپلمات‌ها بوده و رویکرد منطقی و حرفه‌ای او ارزشمند تلقی می‌شد. این شبکه افزود صالحی که در شهر کربلا به دنیا آمده، با زبان عربی پرورش یافته و شبیه عرب‌ها است، و همین‌ها احتمالاً اهمیت او برای نقش جدیدش را اثبات می‌کند.


«کلسو آموریم» وزیر امور خارجۀ برزیل در مصاحبۀ ماه گذشتۀ خود با «پلتیکو» گفت: صالحی مذاکره‌کنندۀ اصلی با رهبران برزیل و ترکیه برای مبادلۀ سوخت هسته‌ای در تهران بود. آموریم گفت: سه مذاکره‌کنندۀ اصلی ایران سعید جلیلی، دبیر شورای عالی امنیت ملّی، منوچهر متکی و علی اکبر صالحی بودند و صالحی از نظر من آشکارا حرف آخر را می‌زد.


«پلتیکو» در انتهای گزارش خود نوشت: صالحی در قطنامۀ تحریم اخیر شورای امنیت سازمان ملل به عنوان «تکثرکننده [تسلیحات هسته‌ای]» شناخته شده و ممنوع السفر است.  


● آسوشییتدپرس اظهار داشت، برخی تنش‌ها میان احمدی‌نژاد و متکی فاش شده بود. سال گذشته، متکی با تصمیم احمدی‌نژاد در مورد انتصاب فرستادۀ ویژه برای مناطقی چون خاورمیانه و افغانستان مخالفت کرد. آقای متکی این انتصابات را برای وزارت خارجه نامطلوب یافت و گفته می‌شود به رهبر ارشد ایران – که حرف آخر را در تمامی زمینه‌ها می‌زند و برنامۀ هسته‌ای را مدیریت می‌کند - شکایت برد.  
در ماه سپتامبر نیز هنگامی‌که آقای متکی آشکارا به محمّد بقایی، یکی از چهار فرستادۀ سیاسی آقای احمدی‌نژاد حمله کرد، اختلافات آفتابی شد.

● «توماس اردبرینک» خبرنگار «واشنگتن پست» نوشت: معلوم نیست که آیا متکی برکنار شده یا خودش کنار کشیده است. او به نقل از برخی تحلیل‌گران افزود: ناظران بیرونی می‌گویند متکی به عنوان حلقۀ داخلی رییس جمهور محسوب نمی‌شد و تأثیری بر دیپلماسی ایران در خصوص برنامۀ هسته‌ای نداشت.
این روزنامۀ آمریکایی به نقل از «امیر محبیان» از موافقان سیاست‌های رییس جمهور [احمدی‌نژاد] نوشت: آن‌ها نظرات متفاوتی داشتند و احمدی‌نژاد مدت زیادی بود که می‌خواست او را تغییر دهد، «به هر حال حق رییس جمهور است که وزرایش را تعویض کند».  

● رفتن متکی شبیه کودتاهای کلاسیک بود!
گاردین نوشت: منوچهر متکی به عنوان وزیر خارجه به تحقیرآمیزترین شیوه، برکنار شد. رفتن او از وزارت خارجه هنگامی اعلام شد که متکی در مأموریت خارجی به سر می‌برد. مانند کودتایی کلاسیک، او در سنگال متوجه ماجرا شد. این احتمالاً انتقام احمدی‌نژاد از سماجت متکی بود.


● «رویترز» مدعی شد متکی به عنوان متحد سخنگوی پارلمان تلقی می‌شود. تحلیل‌گران تغییر وزیر خارجه را بخشی از تلاش عمق میان احمدی‌نژاد لاریجانی می‌دانند.
ر
● «واشنگتن پست» به نقل از منابع داخلی مدعی شد متکی فردی نزدیک به علی لاریجانی، مذاکره‌کنندۀ هسته‌ای پیشین ایران تلقی می‌شود.

 از سوي ديگربرکناری ناگهانی منوچهر متکی از سمت وزیر خارجه، در حالی که او در ماموریت خارجی به سر می‌برد، مثل بمب خبری بود که واکنش‌هایی را در محافل سیاسی و دیپلماتیک داخل به دنبال داشت.

قاعدتا تندترین واکنش‌ها از مجلسیان انتظار می‌رفت.  در شهریور ماه گذشته که شایعه برکناری متکی بر سومین بار در سایت‌های نزدیک به دولت منتشر شد نمایندگان مجلس واکنش تندی به این شایعه نشان دادند. ‌محمد کرمى راد، عضو هيات رئيسه کميسيون امنيت ملى و سياست خارجى مجلس احمدی نژاد را تهدید کرده بود که: «در صورت چنين امرى رئيس جمهور منتظر واکنش سنگين مجلس باشد.»
این بار نیز نمایندگان در ابتدا تصور کردند که این خبر باز هم همان شایعه تکراری است. محمد اسماعیل کوثری در نخستین دقایق انتشار این خبر، سخن از کذب و شایعه بودن آن راند. با این حال پس از تائید خبر واکنش‌ها شروع شد.
علاء الدین بروجردی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس گفته است که مجلس در جریان این برکناری نبوده است. او گفت: «مگر آقای متکی در حال حاضر در سفر نیستند، یعنی در شرایطی که ایشان به ماموریت فرستاده شدند، حکم برکناری صادر شده است؟» او افزود: «موضوع برکناری منوچهر متکی اصلا مطرح نبود.»
ربيس کميسيون امنيت ملی و سياست خارجی مجلس شورای اسلامی‌ روز دوشنبه درباره برکناری منوچهر متکی از سمت وزارت امور خارجه گفت: «مجلس در جريان اين اقدام نبوده است.»

حشمت الله فلاحت پيشه، ریيس کميته روابط خارجی مجلس شورای اسلامی ‌نیز در خصوص نحوه اعلام خبر تغيير منوچهر متکی وزير امور خارجه گفت: «نوع تغيير خلاف عرف بود و ما منتظر روشنگری ریيس جمهور در اين باره هستيم.» او افزود: «کسی که به عنوان نماينده رسمی‌ کشور در ماموريت است اين که در محل ماموريت برکنار شود کاری خلاف عرف است و در عرف بين الملل اين روش برخورد جايگاه ندارد.»

عضو کميسيون امنيت ملی و سياست خارجی مجلس افزود: «البته حق ریيس جمهوری است که وزرا را انتخاب و يا برکنار کند اما اين موضوع در مورد وزير امور خارجه با توجه به حساسيت موضوع سياست خارجی به عنايت بيشتری نياز دارد.»

وی با بيان اين که متکی از ابتدا نيز گزينه اصلی احمدی نژاد برای تصدی پست وزارت خارجه نبود و به دلايلی او به اين عنوان انتخاب شد گفت: «نوعی ناهمسانی در رياست جمهوری و وزارت امورخارجه ديده می‌شد که انتخاب نمايندگان ويژه ریيس جمهوری در مناطق مختلف جهان در اين چارچوب قابل طرح است.»

قدرت الله علیخانی در خصوص برکناری ناگهانی منوچهر متکی گفت: «در همان زمانی که آقای بقایی به عنوان نماینده ویژه رئیس جمهور انتخاب شد، عرض کردم که پیمانه آقای متکی پر شده و کارش تمام است. اما مسائلی پیش آمد که آقای متکی ماندگار شد، اما همان موقع تحلیلم این بود که رئیس جمهور ایشان را نمی‌خواهد.»

وی با بیان این که متکی با «بدترین شیوه» برکنار شد، ادامه داد: «ایشان در سفر آفریقایی و در حال مذاکره با همتای آفریقایی خود بوده است. حق این بود که اگر قصد برکناری وجود داشت، پس از بازگشت وی از سفر صورت می‌گرفت. نتیجه چنین کاری این است که دنیا به خاطر رفتاری که با وزیر خود می‌کنیم به ما می‌خندد. کشورها برای کار خود بیش از این حساب و کتاب دارند.»
به نظر می‌رسد وزارت خارجه از عزل متکی نه چندان تعجب کرد و نه چندان ناراحت شد. واکنش خنثی سخنگوی دستگاه سیاست خارجه نشان‌دهنده‌ این وضعیت است. ‌رامین مهمانپرست در واکنش به تغییر وزیر امورخارجه بیان داشت: در مسئولیت‌های اجرایی، تغییر و تحول جزء طبیعت کار است و وزارت خارجه با اقتدار سیاست‌های کلان کشور را دنبال می‌کند.


حسين شريعتمدارى در روزنامه کیهان ضمن تصریح به حق رئیس جمهور برای تغییر وزرا در قانون اساسی می‌نویسد: «اما در قانون اساسى نيامده است که رئيس جمهور مکلف است وزير امور خارجه کابينه خود را دقيقا هنگامى که به عنوان ماموريت رسمى در يک سفر خارجى به سر مى برد، از وزارت برکنار کند! و يا در هيچ رساله‌اى به رئيس جمهور محترم توصيه نشده است که مثلا؛ «مستحب است وزير امور خارجه در آستانه تاسوعا و عاشوراى حسينى(ع) عزل شود و تاخير در برکنارى او تا پايان تاسوعا و عاشورا، کراهت داشته و خلاف احتياط است!»

او تاکید کرد: «عزل آقاى منوچهر متکى در حالى که وى به عنوان وزير امور خارجه در ماموريت رسمى خارج از کشور به سر مى‌برد، اين توهم را در اذهان عمومى و طرف‌هاى خارجى پديد مى‌آورد که کدام ضرورت و مسئله فورى و فوتى در کار بوده است که آقاى دکتر احمدى نژاد حتى درنگ يک روزه يا چند ساعته براى عزل وزير خارجه کابينه خويش را هم جايز ندانسته و نه فقط حکم عزل او را صادر کرده است بلکه لازم ديده خبر مربوط به صدور اين حکم را بلافاصله در اختيار رسانه‌ها نيز قرار دهد! چرا...؟!»

شریعتمداری در ادامه می‌نویسد: «در عرف شناخته شده سياسى، عزل يک وزير در حال ماموريت- آن هم ماموريت خارجى وزير خارجه- علاوه بر آن که نشانه بروز ناگهانى اخلال در سياست خارجى يک کشور تلقى مى‌شود، اهانت آشکار به شخصيت وزير عزل شده نيز هست و اين تلقى را - چه بخواهيم و چه نخواهيم- در پى خواهد داشت که يکى از رخدادهاى اخير سياست خارجى کشور- روى واژه اخير تاکيد مى‌شود- رضايت رئيس جمهور را به دنبال نداشته است! و اما، چرا يکى از رخدادهاى اخير؟! پاسخ روشن است، زيرا چنانچه نارضايتى مورد اشاره مربوط به گذشته و چرخه عمومى سياست خارجى کشور باشد، عزل وزير خارجه در حال ماموريت خارجى معنى ندارد!»

مدیر مسئول کیهان سپس به گمانه زنی درباره علت این عزل می‌پردازد و می‌نویسد: «ولى سه روز قبل، آقاى اسفنديار رحيم مشايى حامل پيام رئيس جمهور به ملک عبدالله پادشاه اردن بود. اين مأموريت آقاى مشايى با جايگاه رسمى وى به عنوان رئيس دفتر رئيس جمهور همخوانى چندانى ندارد و به پست و جايگاه «مأمور ويژه» شبيه‌تر است شايد اين مأموريت با اعتراض آقاى متکى روبه‌رو شده باشد! و... شايد هم علت ديگرى در ميان باشد... و در هر دو حالت، شايسته‌تر آن بود که رياست محترم جمهورى لااقل تا بازگشت آقاى متکى از مأموريت خارج کشور، صدور حکم عزل ايشان را به تأخير مى‌انداختند، تا خداى نخواسته تصور نشود رئيس جمهور محترم تاب کمترين انتقاد به رئيس دفتر خويش را ندارند.»


احمد توکلی رئیس مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی و نماینده تهران نيزبا اشاره به خبر برکناری متکی وزیر امورخارجه کشور در حالی که وی در سفر سنگال به‌سر می‌برد، گفت: برکناری وزیر امورخارجه بر اساس قانون از اختیارات قانونی رئیس‌جمهوری است و آقای احمدی‌نژاد به صورت قانونی حق داشته است این اقدام را انجام دهد.

وی با بیان اینکه انتقاد به شیوه برکناری وزیر امورخارجه است، گفت: شاید آقای احمدی‌نژاد دلایلی برای برکناری متکی داشته باشد و اگر پای درد دلش بنشینیم این دلایل بسیار باشد اما نحوه برخورد ایشان و شیوه برکناری وی نادرست است و اتفاقی که در این زمینه افتاده، اتفاقی بسیار نامیمون است.

رئیس مرکز پژوهش های مجلس گفت: نحوه برخورد آقای احمدی‌نژاد در گذشته نیز تکرار شده است و به تذکراتی در این زمینه به ایشان داده شده توجهی ندارد.

توکلی با تاکید بر اینکه وزیر امورخارجه در بین وزرا شان ویژه‌ای دارند و تغییر ایشان باید با دلیل محکمی انجام شود و خیلی سریع نیز نباشد، اظهار داشت: من قضاوتی بر روی زود یا دیر بودن این تغییر ندارم اما وقتی قرار است یک مدیر باسابقه تغییر کند باید شان وی حفظ شود چرا که بر اساس عرف اگر شان مدیران حفظ نشود نشان می‌دهد که اشکالی در کار وجود داشته است.

عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس این شیوه کار را موجب بروز یاس در میان در میان مدیران خواند و افزود: این مسائل موجب می‌شود دیگر افراد قدرتمند و صاحب صلاحیت نیز مسئولیت نپذیرند.

توکلی گفت: این‌گونه رفتار امنیت شغلی مدیران سطح بالا را کاهش می‌دهد.

وی در بیان بازتاب بین‌المللی برکناری متکی با شیوه اخیر گفت: این اقدام این پیام را برای کشورهای خارجی در بر دارد که ثبات ناشی از عقلانیت در کشور حاکم نیست و اراده یک فرد است که حاکمیت می‌کند و هر وقت هر کاری بخواهد می‌کند.
telegram 19dey.com

شبکه خبری

نسخه قابل چاپ:
تعداد نظرات: 0
همه مطالب تاریخ: ٢۴-٠٩-١٣٨٩, ٢٢:٣۴

   

پر مبحث ترین ها