سیاه ترین روزها برای بهترین فرش دنیا

فاطمه محمدی

۱۹دی: همه پژوهشگران اذعان دارند که شروع قالیبافی از آسیا و ایران، مهد این هنر بوده پس از آن، حدود ۱۰۰ سال گذشته، ابریشم بافی به عنوان نفیس ترین قالی جهان در قم آغاز و شهرت جهانی یافت اما امروز فرش ابریشم قم، که آمیزه ای از تاریخ، ظرافت، هنر و بخشی از فرهنگ ایران است روزگار بدی را سپری می کند.

غلامرضا اخوان رئیس اتحادیه بافندگان و فروشندگان و عضو هیات مدیریه اتحادیه فرش دستباف قم می گوید حداقل ۵۰ درصد از تولیدی های قم ظرف پنج سال گذشته تعطیل شده و در دو سال اخیر شرایط نامساعدتر و رکود شدت پیدا کرده و فرش دستباف و بخصوص ابریشم وضعیت خوبی ندارد. ادامه گفت وگوی ما با وی در ادامه می آید:

دلیل این امر چیست؟
زیرا فرش های کرک و پشم مصرف داخلی بیشتری دارد اما فرش های قم تمام ابریشم و گران قیمت و مصرف داخلی آن کم است باید صادر شود ومواد اولیه فرش ابریشم بیشتر وارداتی وگرانی ارز مشکلات را بیشتر کرده است تبلیغات جهانی نیز برای فرش به دلیل هزینه بالا از عهده بخش خصوصی برنمی آید باید دولتی انجام شود.

چند درصد فرش ابریشم برای قم است؟
۹۵ درصد؛ آن ها هم که در بیرون تولید می شود جنس، نقشه و استادکار آن از قم است و در همه جای دنیا فرش ابریشم را به نام این شهر می شناسند.

در هند، پاکستان و افغانستان و دیگر نقاط جهان به اسم قالی ایران اما درشت باف، درجه دو وارزان تر می بافند و بازار فرش را تصاحب کردند و متاسفانه بیشتر خریداران تشخیص نمی دهند که قالی قم هنری و ریزباف است.

چند درصد صادرات کل کشور شامل ابریشم است؟ 
۱۰ درصد بود اما در حال حاضر بسیار کاهش پیدا کرده است.

ابوالفضل رجبیان رئیس اتحادیه صادرکنندگان فرش دستباف قم که ۴۰ سال است این شغل را دارد می گوید دولت باید نگاه ویژه ای به تولید فرش کند زیرا فرش بهترین مصداق اشتغالزایی و تولید ملی است؛ برای ایجاد یک شغل باید هزینه بالایی صرف شود اما با کمتر از ۱۵ میلیون تومان می توان با برپایی یک دار قالی برای سه نفر اشتغال مستقیم و تا۶۰ شغل جانبی ایجاد کرد؛ وی نیز به پرسش های ما پاسخ می دهد:

اتحادیه تولید کنندگان فرش قم چه تعداد عضو دارد؟
حدود۴۰ هزار عضو شامل بافنده، رنگرز، چله دوان، طراح، رفوگر و سایر مشاغل جانبی دارد.

چه میزان تولید فرش در قم کاهش داشته است؟
حداقل ۵۰ درصد تولید فرش قم که در دنیا شناخته شده، کاهش پیدا کرده اما همه بی تفاوت هستند در صورتی که دیگر جایگزینی ندارد باید حمایت وفکر اساسی شود.

 ۸۰ تا ۸۵ درصد محصولات تولید شده قم جنبه صادراتی دارد و ۱۵ تا ۲۰ درصد کل فرش صادراتی کشور مختص این استان است.

۷۰ سال پیش پایه گذار نخستین فرش های ابریشم قم یدالله رجبیان پدر من و آقای رشتی زاده بودند؛ در این سال ها بازار نقطه اوج و رکود داشته گاهی تا چهار ماه رکود بود اما این بار رکود چهار ساله شده؛ در صورت حمایت می توان ابریشم، کرک و پشم مصرفی را در داخل تولید کرد.

فروش داخلی چگونه است؟
 تحریم و روابط سیاسی تقابلی مهمترین مشکل برای صادرات فرش است؛کشورهای حوزه خلیج فارس در حال حاضر خرید محدودی دارند.

۱۵ تا ۲۰ درصد فرش قم، کاشان، اصفهان و تبریز در داخل به فروش می رسد با این شرایط شاید کار کردن روی بازار داخل بهتر باشد.

رضا بلندیان رئیس اتحادیه تولیدکننده ها و بافنده های فرش دستباف قم نیز می گوید دلیل اصلی رکود این است که بازارهای جهانی را از دست داده ایم و طبق سلیقه مشتری کار نمی کنیم.

چه تعداد قالیباف در قم وجود دارد؟
۲۷ هزار کارت صادر شده حدود هفت هزار نفر هم بیمه تامین اجتماعی شدند شاید۲۰ هزار نفر فعال باشند.

به نظر با این وضعیت بازار خیلی کمتر باشند؟
آمار دقیقی نیست وضعیت رو کاسته شدن از تعداد بافنده ها پیش می رود برخی هم دار قالی کوچکتر زده اند.

همواره آمار ۴۰ هزار نفر را برای قم ارائه می دادند؛ تعداد کاهش یافته است؟
کل قالیبافی استان مدنظر بوده زیرا استادکارهای قم در بیرون از استان هم دارقالی دارند.

کارگاه قالیبافی هم در قم هست؟
یکی دو مورد بیشتر نیست.

به دلیل همین نبود ساماندهی نیست که بازار راکد شده است؟
در استان هایی مانند تبریز بافت کارگاهی هست اما در قم مرسوم نیست.

چند درصد قالیبافان قم ابریشم باف هستند؟
 حدود ۷۵ درصد ابریشم وبقیه کرک، پشم و گل ابریشم می بافند وقیمت ابریشم که از چین، پاکستان و تاجیکستان وارد می شود از شهریورماه ۹۶ تاکنون با گرانی دلار از ۱۵۰ به ۳۵۰ تومان رسیده است.

نسبت به پنج سال پیش چه میزان کاهش بافندگی وجود دارد؟
در گذشته ۹۵ درصد فرش ابریشم تولید می شد که هم اکنون۳۰ تا ۴۰ درصد کاهش و کرک، پشم، چله ابریشم و گل ابریشم ۳۰ درصد رشد داشته است.

چهار سال است در قبال بیمه قالیبافان کوتاهی می شود و آنان را بیمه نمی کنند.
 ۲۰ درصد ریزش ها جذب می شوند.

تسهیلاتی برای قالیبافان در نظر گرفته شده است؟
برای استادکارانی که ۱۵ قالیباف داشتند در سال۹۶، ۷۵ میلیون تومان تسهیلات(هر قالیباف، پنج میلیون) که ۲۳ نفر دریافت کردند.

راهکار شما برای رونق بازار فرش چیست؟
نسبت به هفت سال پیش جایگاه ها را از دست دادیم و کاهش داشته وبا درگیری کشورهای عربی با ایران استقبال کم شده روسیه هم با توجه به افت ارزش پول شان دو سالی است خرید کمتری دارند باید با تبلیغات جهانی دنبال بازارهای جدید بود.

مجید اخوان مدیرعامل اتحادیه تعاونی های فرش دستباف روستایی قم نیز با بیان اینکه کمتر از ۳۰ درصد از تعاونی های فرش روستایی قم فعال هستند به سوالات ما پاسخ داد.

چند تعاونی روستایی در روستاهای استان قم وجود دارد و چه میزان فعال هستند؟
هفت تعاونی است که تا دو تعاونی با دو هزار عضو نیمه فعال و سه تعاونی قنوات، کهک و مرکزی با سه هزار عضو فعال هستند که مواد اولیه را به صورت اقساط و نقشه و خدمات فنی به آنان ارائه می دهیم.

چرا در روستاها کارگاه بافندگی نداریم؟
به دلیل اینکه بافندگان در کنار کار منزل به این بافندگی اشتغال دارند و بیمه کارگاهی در قم نداریم.

چرا رغبت به قالیبافی کاهش یافته است؟

به دلیل نبود توجیه اقتصادی رعبتی وجود ندارد و دستمزدها انگیزه بخش نیست تقاضای جهانی برای فرش دستباف کم شده وصادرات نیست در داخل نیز فرش ماشینی بازار فرش دستباف را از سکه انداخته است.

راهکار شما برای رونق بازار فرش چیست؟
احیای فرهنگ قالببافی باید انجام شود تا قالیبافی به عنوان هنر و صنایع دستی ارزشمند ایران باعث افتخار باشد و برندسازی، تسهیل صادرات، در اختیار قرار گذاشتن سرمایه در گردش، تسهیلات، معافیت ابریشم از عوارض گمرکی قیمت تمام شده را کاهش و بازار را رونق می بخشد.

چه میزان کاهش تولید در قم داشته ایم؟
در پنج سال اخیر ۸۰ درصد ابریشم و ۶۰ درصد تولید فرش کرک قم کاهش داشته و تولید فرش قم در سال ۹۰، سه هزار متر بود که هم اکنون به ۱۵۰۰ مترمربع رسیده است.

 امیر محمدی چهر معاون امور بازرگانی و توسعه تجارت سازمان صنعت، معدن و تجارت نیز به سوالات ما پاسخ می دهد:

دلیل کاهش رونق بازار فرش چیست؟
صنعت فرش در دنیا با چالش هایی مواجه بوده؛ هشت سال پیش گردش مالی جهانی فرش دستباف در دنیا دو میلیارد دلار گردش مالی بود که هم اکنون به یک میلیارد و۳۵۰ میلیون رسیده اما راهکارهایی هم برای رونق آن موجود است.

ایران نخستین صادرکننده فرش دنیا با سهم ۲۵ تا ۳۰ درصدی تجارت آن است اما تبلیغ جهانی ندارد و کشورهای دیگر به صورت متقلبانه فرش خود را به جای فرش ایران می فروشند.

زمانی که فرش باکیفیت ایران مدنظر مصرف کننده است اما پس از خرید از متقلبان، متوجه بی کیفیتی آن می شود تاثیر مستقیم بر کاهش خرید دارد.

نمایشگاه فرش چه میزان می تواند به رونق بازار فرش کمک کند؟
اگر نمایشگاه دائمی شود و تنها سالانه دو هزار تخته فرش با قیمت واقعی به توریست ها فروخته شود اشتغال شش هزار بافنده تثبیت می شود و با سوق دادن ثروتمندان به این مکان برای خرید فرش با قیمت مناسب بازار فرش رونق می گیرد و احتمال گشایشی برای فرش قم است.

امیدورایم با راه اندازی نمایشگاه بتوان از موقعیت استان قم در جذب توریست بخصوص توریست های مذهبی استفاده کرد که نقش موثری در تثبیت اشتغال بافندگان و دست اندرکاران قالیبافی دارد.