رسول بابارضا / در جهان امروز، پیچینگ یک مسابقه نیست؛ یک ابزار توسعه است. نظریه بنیادین و وجودی آن در نهادهایی چون Sundance Institute و Berlinale Co-Production Market، کشف استعداد، پرورش پروژه، ایجاد ارتباط با سرمایه‌گذاران، افزایش شانس تولید و تسهیل ورود فیلمسازان به شبکه جهانی سینماست. اما در ایران به نظر می‌رسد پیچینگ به‌تدریج از این فلسفه وجودی فاصله گرفته و در بسیاری موارد به فرآیندی بروکراتیک، نمایشی و کم‌اثر بدل شده است؛ فرآیندی که بیش از آنکه به رشد فیلمسازان کمک کند، برای پر کردن کارنامه مدیریتی نهادهای فرهنگی به کار می‌رود. این یادداشت نه علیه اصل مدل اجرایی پیچینگ، این یادداشت در دفاع از «پیچینگ» نوشته شده و بنابر تجربه ناظر و مشارکت کننده، در این گونه فعالیتها، در طی سالهای اخیر نگاشته شده است.
سوءتفاهم بزرگ مدیران فرهنگی درباره پیچینگ
بزرگ‌ترین اشتباه مدیران فرهنگی در سالهای اخیر این است که تصور می‌کنند «پیچینگ یعنی انتخاب چند برنده»، حال آنکه در تجربه جهانی، پیچینگ اساساً برای «انتخاب برنده» طراحی نشده است. هدف آن کشف استعداد، توسعه پروژه، توانمندسازی فیلمساز، آموزش ارائه پروژه، اتصال به بازار و افزایش امکان تولید است. در سالهای اخیر معمولاً این فرآیند طی این مسیر برگزار می‌شود: فراخوان، دریافت آثار، انتخاب محدود، اهدای جایزه، پایان... و نتیجه آن است که صدها فیلمساز حذف می‌شوند، بی‌آنکه چیزی بیاموزند.
بزرگ‌ترین اشتباه مدیران فرهنگی در سالهای اخیر این است که تصور می‌کنند «پیچینگ یعنی انتخاب چند برنده»، حال آنکه در تجربه جهانی، پیچینگ اساساً برای «انتخاب برنده» طراحی نشده است. هدف آن کشف استعداد، توسعه پروژه، توانمندسازی فیلمساز، آموزش ارائه پروژه، اتصال به بازار و افزایش امکان تولید است. در سالهای اخیر معمولاً این فرآیند طی این مسیر برگزار می‌شود: فراخوان، دریافت آثار، انتخاب محدود، اهدای جایزه، پایان... و نتیجه آن است که صدها فیلمساز حذف می‌شوند، بی‌آنکه چیزی بیاموزند.
تهران پیچ‌فروم؛ ایده‌ای خوب با اجرایی ناقص
دومین دوره Tehran Pitch Forum توانست ۱۴۳ پروژه از ۳۴ کشور را جذب کند و ۱۱ پروژه را به مرحله نهایی برساند؛ در پایان دو پروژه برگزیده شدند. این عددها در ظاهر موفقیت به حساب می‌آیند، اما پرسش اصلی این است: سرنوشت ۱۳۲ پروژه دیگر چه شد؟ آیا بازخوردی دریافت کردند؟ در جلسات مشاوره حضور داشتند؟ امکان ارتقای پروژه یافتند؟ به منتورها متصل شدند؟ تا آنجا که جستجو کردم در منابع رسمی اطلاعاتی درباره چنین فرآیندی منتشر نشده است. و این پیچینگ عملاً به یک مسابقه بدل شده، حال آنکه ماهیت آن توسعه‌ای است.
دومین دوره Tehran Pitch Forum توانست ۱۴۳ پروژه از ۳۴ کشور را جذب کند و ۱۱ پروژه را به مرحله نهایی برساند؛ در پایان دو پروژه برگزیده شدند. این عددها در ظاهر موفقیت به حساب می‌آیند، اما پرسش اصلی این است: سرنوشت ۱۳۲ پروژه دیگر چه شد؟ آیا بازخوردی دریافت کردند؟ در جلسات مشاوره حضور داشتند؟ امکان ارتقای پروژه یافتند؟ به منتورها متصل شدند؟ تا آنجا که جستجو کردم در منابع رسمی اطلاعاتی درباره چنین فرآیندی منتشر نشده است. و این پیچینگ عملاً به یک مسابقه بدل شده، حال آنکه ماهیت آن توسعه‌ای است.
انجمن سینمای جوان؛ مدرسه یا فیلتر سلیقه‌ای؟
انجمن سینمای جوانان ایران بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین نهاد برای تربیت فیلمسازان کشور است و مأموریت ذاتی آن تولید فیلم نیست، بلکه آموزش، کشف استعداد، پرورش نیرو و ایجاد مسیر حرفه‌ای برای نسل جوان و علاقه‌مندان بخصوص در سراسر ایران است.
انجمن سینمای جوانان ایران بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین نهاد برای تربیت فیلمسازان کشور است و مأموریت ذاتی آن تولید فیلم نیست، بلکه آموزش، کشف استعداد، پرورش نیرو و ایجاد مسیر حرفه‌ای برای نسل جوان و علاقه‌مندان بخصوص در سراسر ایران است.
پرسش مهم این است: آیا خروجی پیچینگ باید فقط انتخاب دو فیلم منتخب باشد؟ چرا بدون حضور 134نفر (مجازی) از فیلمسازان که؛ طرح یا فیلمنامه برای پیچینگ فرستاده بودند، چرا نباید مشارکت کننده‌گان یا صدها فیلمساز در این مسیر توانمندتر بشوند؟ چرا نباید فیلمسازان با مسیر و مراحل برگزاری از نزدیک و ملموس آشنا شوند؟ این رویداد سینمایی و بیشتر از آنکه نمایشی برای انتخاب موضوع برای تولید فیلم باشد ساختار و شاکله‌ای آموزشی دارد و به عنوان میدانی برای انتقال تجربه حضور و ارائه مطلوب ایده و شرکت در جمع جاضران برای قضاوت تمامی آموخته‌های سینمایی دارد. ولی افسوس ...
از فارابی تا سینمای جوان؛ گسترش یک الگوی مسئله‌دار
در سالهای اخیر بنیاد سینمایی فارابی نیز در حوزه فیلم کودک و نوجوان به سمت فراخوان‌ها و فرآیندهای مشابه انتخاب فیلمنامه و پیچینگ حرکت کرده است. اصل این رویکرد قابل دفاع است، اما مسئله از جایی آغاز می‌شود که معیارها مبهم باشد، ارزیابی‌ها شفاف نباشد، امکان پاسخگویی وجود نداشته باشد و نتایج تنها به چند برگزیده با هیات قضاوت تکرای و بیشتر غیرحرفه‌ای محدود شود. در چنین شرایطی، پیچینگ از ابزار توسعه به ابزار توجیه تصمیمات مدیریتی و مهمتر سرکوب درخواست‌های همواره در لیست انتظار، تبدیل می‌شود.
در سالهای اخیر بنیاد سینمایی فارابی نیز در حوزه فیلم کودک و نوجوان به سمت فراخوان‌ها و فرآیندهای مشابه انتخاب فیلمنامه و پیچینگ حرکت کرده است. اصل این رویکرد قابل دفاع است، اما مسئله از جایی آغاز می‌شود که معیارها مبهم باشد، ارزیابی‌ها شفاف نباشد، امکان پاسخگویی وجود نداشته باشد و نتایج تنها به چند برگزیده با هیات قضاوت تکرای و بیشتر غیرحرفه‌ای محدود شود. در چنین شرایطی، پیچینگ از ابزار توسعه به ابزار توجیه تصمیمات مدیریتی و مهمتر سرکوب درخواست‌های همواره در لیست انتظار، تبدیل می‌شود.
تعارض منافع؛ مسئله‌ای که کسی دوست ندارد درباره آن حرف بزند
در همه دنیا از مفهومی به نام «تعارض منافع (Conflict of Interest)» استفاده می‌شود؛ مفهومی که الزاماً به معنای فساد نیست، بلکه ناظر بر شرایطی است که در آن ساختار تصمیم‌گیری به‌گونه‌ای طراحی می‌شود که؛ استقلال، عدم مداخله و منفعت‌طلبی ممکن اجتناب شود و شفافیت مورد تردید قرار نگیرد.
در همه دنیا از مفهومی به نام «تعارض منافع (Conflict of Interest)» استفاده می‌شود؛ مفهومی که الزاماً به معنای فساد نیست، بلکه ناظر بر شرایطی است که در آن ساختار تصمیم‌گیری به‌گونه‌ای طراحی می‌شود که؛ استقلال، عدم مداخله و منفعت‌طلبی ممکن اجتناب شود و شفافیت مورد تردید قرار نگیرد.
چند سالی است که؛ شفاف‌سازی و آنچه انتشار هزینه‌کرد فرهنگی بطور سالانه بود محو و تبدیل به خاطره شده است، ولی اساس در این گونه از رویدادهای سینمایی شفافیت در تصمیم‌گیری برای سرمایه گذاری عنئان می‌شود ولی هیج اطلاعاتی منتشر نمی‌شود.
برای مثال در تهران پیچ‌فروم، هیئت انتخاب، ساختار برگزارکننده و هیئت داوری همگی در مجموعه‌ای محدود از روابط حرفه‌ای شکل گرفته‌اند. هیئت انتخاب را محمد طیب، فاطمه محسنی و سیامک سلیمانی تشکیل می‌دادند و داوری نهایی را بهروز شعیبی، Monica Wahi و Seniya Koletsova بر عهده داشتند.
پرسش این نیست که آیا تخلفی رخ داده یا نه؛ پرسش این است که چه سازوکاری برای اطمینان از عدم تعارض منافع وجود داشته است؟ چرا مدیر انجمن سینمای جوان در کسوت داوری قرار گرفته است؟ چرا در منابع رسمی پاسخی برای این سؤال منتشر نشده است؟
حضور بهروز شعیبی در هیئت داوری بخشی از رویدادی است که خود دبیر آن محسوب می‌شود. ممکن است این اقدام از نظر آیین‌نامه داخلی مجاز باشد، اما پرسش مهمتر این است: اگر استقلال فرآیند برای جشنواره اهمیت دارد، چرا میان مدیریت و داوری فاصله نهادی ایجاد نشده است؟ در بسیاری از جشنواره‌های معتبر، تلاش می‌شود این نقش‌ها از یکدیگر تفکیک شوند تا اعتماد عمومی افزایش یابد.
برندگان؛ لزوماً بد انتخاب نشده‌اند
در نقد منصفانه باید واقعیتی را پذیرفت: بررسی رزومه پروژه‌های منتخب نشان می‌دهد بسیاری از آنها سوابق حرفه‌ای قابل‌توجهی دارند. برای نمونه، Haider Khan سابقه بین‌المللی و جوایزی چون فیلمفر و سونی را در کارنامه دارد و Hera Khanmirzaei برای فیلم کوتاه خود جایزه بین‌المللی دریافت کرده است. بنابراین مسئله اصلی الزاماً ضعف برگزیدگان نیست؛ مسئله اصلی، سازوکار انتخاب و نبود شفافیت درباره چرایی انتخاب آنهاست.
در نقد منصفانه باید واقعیتی را پذیرفت: بررسی رزومه پروژه‌های منتخب نشان می‌دهد بسیاری از آنها سوابق حرفه‌ای قابل‌توجهی دارند. برای نمونه، Haider Khan سابقه بین‌المللی و جوایزی چون فیلمفر و سونی را در کارنامه دارد و Hera Khanmirzaei برای فیلم کوتاه خود جایزه بین‌المللی دریافت کرده است. بنابراین مسئله اصلی الزاماً ضعف برگزیدگان نیست؛ مسئله اصلی، سازوکار انتخاب و نبود شفافیت درباره چرایی انتخاب آنهاست.
مشکل واقعی؛ سیاست‌زدگی در پوشش مدیریت فرهنگی
در سالهای اخیر بخش مهمی از مدیریت فرهنگی کشور گرفتار پدیده‌ای شده که می‌توان آن را «مدیریت نمایشی» نامید: فراخوان منتشر می‌شود، نشست خبری برگزار می‌شود، آمار اعلام می‌شود، برگزیده معرفی می‌شود؛ اما پرسش اصلی بی‌پاسخ می‌ماند که این فرآیند چه‌قدر به رشد اکوسیستم کمک کرده است. اگر پس از پایان پیچینگ پروژه‌‌ای تولید نشوند، استعدادها فرسوده و حفظ شوند، سرمایه‌گذار جذب نشود و ارتباطات بین‌المللی شکل نگیرد، همه‌چیز به یک مراسم تشریفاتی تبدیل می‌شود. همانطور تجربه چندین از مراسمات نمایشی با گذشت زمان بدون نتیجه و یا در خفا بدون اعلام نتایج از صحنه پاک شدند.
در سالهای اخیر بخش مهمی از مدیریت فرهنگی کشور گرفتار پدیده‌ای شده که می‌توان آن را «مدیریت نمایشی» نامید: فراخوان منتشر می‌شود، نشست خبری برگزار می‌شود، آمار اعلام می‌شود، برگزیده معرفی می‌شود؛ اما پرسش اصلی بی‌پاسخ می‌ماند که این فرآیند چه‌قدر به رشد اکوسیستم کمک کرده است. اگر پس از پایان پیچینگ پروژه‌‌ای تولید نشوند، استعدادها فرسوده و حفظ شوند، سرمایه‌گذار جذب نشود و ارتباطات بین‌المللی شکل نگیرد، همه‌چیز به یک مراسم تشریفاتی تبدیل می‌شود. همانطور تجربه چندین از مراسمات نمایشی با گذشت زمان بدون نتیجه و یا در خفا بدون اعلام نتایج از صحنه پاک شدند.
پیچینگ؛ ابزار توسعه و آموزش سینمایی یا سپر دفاع مدیریتی؟
امروز این خطر وجود دارد که پیچینگ در ایران به ابزاری برای انتقال مسئولیت و بدیل عدم پاسخگویی مدیران بدل شود. به‌جای آنکه نهادهای فرهنگی پاسخ دهند چرا زیرساخت تولید فیلم برای این جمعیت کارآزموده و حرفه‌ای و نیمه‌حرفه‌ای ناکارآمد وضعیف است، چرا بازار كسب و كار وجود ندارد و يا در انحصار نهادهاي بي حساب و كتاب است، چرا پخش و نمايش و توليد مشاركتي بین‌المللی به اين اندازه محدود است و چرا حمایت‌های تولید پایدار نیست و...؟ پاسخ به همه این پرسش‌ها را مديريت‌هاي چند ساله‌ي اخير به پیچینگ ارجاع داده می‌دهند؛ گویی با برگزاری یک مسابقه نمايشي، مشکل توليد و توسعه سینما حل شده است. در حالی‌که پیچینگ تنها یکی از حلقه‌های زنجیره توسعه است، نه جایگزین کل آن زنجیره.
امروز این خطر وجود دارد که پیچینگ در ایران به ابزاری برای انتقال مسئولیت و بدیل عدم پاسخگویی مدیران بدل شود. به‌جای آنکه نهادهای فرهنگی پاسخ دهند چرا زیرساخت تولید فیلم برای این جمعیت کارآزموده و حرفه‌ای و نیمه‌حرفه‌ای ناکارآمد وضعیف است، چرا بازار كسب و كار وجود ندارد و يا در انحصار نهادهاي بي حساب و كتاب است، چرا پخش و نمايش و توليد مشاركتي بین‌المللی به اين اندازه محدود است و چرا حمایت‌های تولید پایدار نیست و...؟ پاسخ به همه این پرسش‌ها را مديريت‌هاي چند ساله‌ي اخير به پیچینگ ارجاع داده می‌دهند؛ گویی با برگزاری یک مسابقه نمايشي، مشکل توليد و توسعه سینما حل شده است. در حالی‌که پیچینگ تنها یکی از حلقه‌های زنجیره توسعه است، نه جایگزین کل آن زنجیره.
نتیجه‌گیری
پیچینگ در ذات خود یکی از ارزشمندترین ابزارهای توسعه سینماست؛ هنگامی که شفافیت کاهش یابد، پاسخگویی تضعیف شود، معیارها و شاخص‌ها مبهم بمانند، تعارض منافع مدیریت و رعایت نشود، آموزش و توانمندسازی به حاشیه برود، پیچینگ به‌جای موتور توسعه، به ابزاری برای مدیریت روزمره و رفع تکلیف اداری بدل شده است.
پیچینگ در ذات خود یکی از ارزشمندترین ابزارهای توسعه سینماست؛ هنگامی که شفافیت کاهش یابد، پاسخگویی تضعیف شود، معیارها و شاخص‌ها مبهم بمانند، تعارض منافع مدیریت و رعایت نشود، آموزش و توانمندسازی به حاشیه برود، پیچینگ به‌جای موتور توسعه، به ابزاری برای مدیریت روزمره و رفع تکلیف اداری بدل شده است.
مسئله اصلی سینمای ایران امروز، کمبود استعداد نیست؛ کمبود اعتماد است. فیلمساز جوان باید باور کند که؛ اگر ایده‌ای بهتر و نوآورانه و خلاقانه دارد، فرصت واقعی برای دیده‌شدن خواهد داشت، نه آنکه پیچینگ صرفاً ویترینی برای نمایش فعالیت‌های مدیریتی همراه با دوست و همکاران دائمی با نتایج تکرای باشد. اگر انجمن سینمای جوانان، بنیاد فارابی و سازمان سینمایی و جدیداً بنیاد ملی پویانمایی طبق اساسنامه نباید، هیچ دخالتی در مرحله تولید فیلم انیمیشن داشته باشد، اکنون با اعتماد به نفس جوانانه و ناشیانه، به سرمایه‌گذار نیز تبدیل شده است.
اگر به آینده سینمای ایران می‌اندیشند، رویداد پیچینگ را از یک دورهمی و نمایش رفع مسئولیت مدیریتی نسب درخواست جامعه سینماگران تبدیل به یک برنامه دائمی، برای رشد و توسعه استعدادهای نوظهور با ایده‌های خلاقانه، نوآورانه و جدید تبدیل کنید؛ نه آنکه روی شرکت‌ها و تیم‌های تکراری و تجربه شده و همواره زیر چتر حمایت نهادهای رانتی و رنگی با سرمایه‌های آشکار و پنهان پول‌پاشی کنید. نمایش پیچینگ را به برنامه‌ای برای حذف درخواست و فیلمساز تبدیل نکنید. از پیچینگ شفافیت، امتیاز‌دهی با مدل و الگویی حمایتی از نوآوری، خلاقیت و فناوری فیلمسازان بیاموزد و بآموزش دهید. و امید به آموزش پایدار و پیشرفت را ارائه کنید.
منابع
• Sundance Institute Artist Programs — sundance.org
• Sundance Development Track FAQ — apply.sundance.org
• Berlinale Co-Production Market — efm-berlinale.de
• La Cinef, Cannes — Regulations — festival-cannes.com
• Tehran Pitch Forum, گزارش رسمی — tisff.ir
• گزارش قدس آنلاین از تهران پیچ‌فروم — qudsonline.ir
- نویسنده :
- منبع :
https://19dey.com/news/107959
