نوروز؛ پیوند عمیق تمدن کهن ایران با طبیعت و معنویت

رضا صمدی در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: تمدن ایران در کنار تمدن‌هایی چون میان‌رودان، از کهن‌ترین تمدن‌های بشری است و این تمدن کهن، روحی ویژه و اسرارآمیز در خود نهفته دارد که تجلی آن را در نمادها، مناسک و آداب و رسومی چون نوروز شاهد هستیم.
وی خاطرنشان کرد: منطبق بودن نوروز به عنوان آغاز سال با شروع فصل بهار، نشان‌دهنده توجه ویژه ایرانیان به تولد طبیعت و حیات در سرشت کائنات است. آغاز سال جدید در ایران، درست در نقطه‌ای واقع شده است که طبیعت از مرگ به حیات و از رکود به شکوفایی و رشد می‌رسد. این نقطه اعتدال بهاری که شب و روز در آن برابر می‌شوند، لحظه‌ای فوق‌العاده برای هستی و نمادی از تعادل است.
این پژوهشگر تاریخ قدمت نوروز را طبق افسانه‌ها و روایات موجود در شاهنامه، حدود ۳۰۰۰ سال پیش تخمین زد و به داستان‌هایی درباره آن اشاره کرد و گفت: بر اساس برخی افسانه‌ها، جمشید هنگام عبور از آذربایجان، دستور ساخت تختی را داد. پس از جلوس بر تخت، تابش نور خورشید به تاج زرین او، دنیا را منور ساخت و مردم از شادی، آن روز را نوروز نامیدند.
عید و بهار از منظر اسلام، قرآن و معصومین (ع)
صمدی با بیان اینکه نوروز پس از ورود اسلام به ایران، با زدودن خرافات از چهره خود مورد تأیید اسلام قرار گرفت، تاکید کرد: در نگاه اسلام، تحویل سال باید با تحول در روح و روان انسان و بیداری نفس غفلت‌زده همراه باشد، همان‌گونه که طبیعت نیز بیدار می‌شود. این همان معنای حقیقی «مقلب الحول و الاحوال» است. همچنین بر اساس روایات، ذکر «یا مقلب القلوب و الابصار» در هنگام تحویل سال، راهی برای بیداری نفس انسان در دنیای پر فتنه است.
وی ریشه لغوی واژه «عید» را «بازگشت» معنا کرد و افزود: روزهایی را که مشکلات برطرف شده‌است و بازگشتی به پیروزی و راحتی نخستین حاصل می‌شود، عید نام دارد. همچنین تنها آیه قرآن که واژه عید در آن به کار رفته است، آیه ۱۱۴ سوره مائده است که در آن حضرت عیسی (ع) درخواست نزول سفره‌ای از آسمان را برای خویشتن و آیندگان، به عنوان عید مطرح می‌کند.
این پژوهشگر تاریخ به دیدگاه‌های ائمه معصومین (ع) درباره نوروز پرداخت و گفت: حضرت علی (ع) فرموده‌اند «هر روزی که در آن گناه صورت نگیرد، عید است» همچنین این روز، روز ترک گناه، پیروزی، پاکی و بازگشت به فطرت نخستین است. سیدبن طاووس از دانشمندان بزرگ شیعه نیز درباره نوروز می‌گوید، هنگامی که آغاز آفرینش جهان هستی در چنین روزی واقع شده، شایسته است که از آن به عنوان روز عید و شادی یاد شود.
صمدی افزود: امام صادق (ع) فرموده‌اند، هیچ نوروزی نیست که ما در آن منتظر گشایش و فرجی نباشیم، زیرا نوروز از روزهای ما و شیعیان ما است. همچنین آموزه‌های ایشان به مُعلّی بن خُنیس درباره روز عید، شامل غسل، پوشیدن پاکیزه‌ترین جامه، خوشبو کردن خود و فرستادن صلوات بوده است.